VERDWENEN HANDEL

1. OVERZICHT VAN DE WINKELS

Waaldijk (huisnrs):
53            Areke van Tuijl , Vee en vogelvoer en huishoudelijke artikelen.
30            Chris van Wijk, Bakkerij en winkel
38            Klaas van Dalen was parlevinker op de rivier,
                zijn vader Gerrit had al een opslag aan het eind van de Meidam.
65            Anneke van Thijs de Vries, winkeltje, café Johannes van Thijs de Vries
67            Jan en Cornelia Ermstrang , kruidenierswinkeltje
                W. van Leeuwen Garage en taxibedrijf
                G. Verhoeks , winkel met benzinepomp, tevens rijwielhersteller
42            Smederij- later van Wijgerden, huishoudelijke artikelen en klokkenreparatie en fotograaf,
                (winkel in galanterieën en aanverwante artikelen)
75            Schildersbedrijf E. v.d. Handel
77            Hermen van Wijgerden, verhuisde later naar nr. 42,
                C. Hanegraaf en G. Versluis “de Kleine Winst”:
                handel in hoeden, petten en mutsen.
79             Schoenmaker en postbesteller Cees van Dalen
81             Snoepwinkeltje van Anna van Tonia
83             Café van Veenendaal, tevens bakkerij
46             Schoenmakerij Snijders – Danszaal-> Schoenmakerij van Dalen
85             Dirk van de Water, Hoefsmid met Rijksdiploma
50             Garage en werkplaats van Koos van der Holst
52             Jaan van Dalen, winkel in textiel, garen en band e.d.
89             Gezusters Ekelmans, winkel met mode en hoeden, textiel en aardewerk.
91             Wagen- en timmermanswerkplaats van Fre van Dalen
93             Klompenmaker L. Klop
60             Snoepwinkeltje en mutsenplooister Cornelia Pearel
62             J. Groes, maker van paardentuigen
95             tot 1918 Postkantoorhouder Janus van Dalen
66             Kolenhandelaar en schipper , Arie J. v.d. Linden
68             Roel van Zanten, fietsenmakerij en handel in olie en benzine, later zoon Wim van Zanten
70             Lemmen, bakkerij en winkel
80             fam. den Hengst, handel in huishoudelijke artikelen, borstels en bezems.
                Henk Hanegraaf, meubelzaak, verhuisde later naar het oude werkliedengebouw (Burg.Posweg)
109            Schoenmakerij, Arie van Mourik
113            Bakkerij van Veenendaal tot 1915, verhuisde later naar Waaldijk 83
112            Slager Stef van der Linden, later zoon Wout, die met de slagerij verhuisde naar de Gortstraat
143            Slager Herme van Wijgerden , (had geen winkel)
147            Jan van Beek, schilder
151            Herme Steven v.d. Linden en Jaantje, miniwinkeltje, tevens venten met mand: levensmiddelen
                zoals koffie, thee, koek, snoep en pinda’s
136            Betje v.d. Linden, kruidenierswinkel
161            Juntje de Jong, kruidenierswinkel

Waarddijk (huisnrs):
3             Wientje , (bijna blind) snoep,
7             J. Grandia - van Dalen, ventte met mand met levensmiddelen, stond ook op de kermis
31            Hen de Visboer handelde in vis, eerst met een hondenkar, later met een bakfiets.
              Later woonde hij op de Burgemeester Posweg, hoek Fintstraat
39            Wouter van Mourik, olieboer -> later Karel van Zanten, verkocht olie voor Jan van Mourik
47            Willem en Jen Kuintjes, verkoop van levensmiddelen

Burgemeester Posweg
Bakker Jan van Herwijnen, -later P.H. Duijzer, Kruidenierswinkel, zoon Willem verhuisde naar de latere bloemenzaak van Cobie van Dalen, waarna Willem verhuisde naar de Molenkampweg
Joost van Gessel,verkocht kachels en stond bekend om het smeden van spaden
De Pearel (J. van Campen) café , later Dick Kuyper
Basje Vervoorn, kruidenierswaren, nu antiekzaak G.C.L. Vervoorn
Van Dalen, Postkantoor
Jan van Willegen, Sparwinkel met kruidenierswaren, later slijterij
Werkliedengebouw,-> cafe en zaal(verhuur) van Rien van Hemert,-> Henk Hanegraaf, met meubelzaak,-> Westerlaken met speelgoed en huishoudelijke artikelen, momenteel van Beek, schilderswinkel
H. van Zanten, lampen en elektrische apparaten en reparatie daarvan
Cees Salm, sigarenwinkel
Herme de melkboer, nu meubelzaak Klop
Van Dalen, groenteboer, ging met een hondenkar langs zijn klanten
Struijk, bakkerij en winkel
Van Wijgerden, slagerij, had geen winkel, (Aike van Diene)
Piet de Smid (van der Holst) smederij
Gerrit Versteeg, groenteboer, later cafetaria wat weer overgenomen werd door zoon Evert
Evert Versteeg, groentewinkel, annex slijterij
Hen de Boef, Oliehandel, eerst met bakfiets, later met paard en wagen
Hen van Dalen, visboer
Coby van Dalen, bloemenzaak (momenteel "Arianne")
Piet Oversteeg, melkzaak en rijdende winkel
Daan van der Linden, slagerij

Nieuwstraat
Jan de Klompenmaker
Van den Handel, schildersbedrijf
De Post, schoenhandel
Buijs, bakkerij met winkel
Bakker van Baalen
Dirk de Vries, slagerij, -> Celis van Dalen, speelgoedwinkel, -> Westerlaken, speelgoedwinkel,
die later verhuisde naar de Burgemeester Posweg, waarna van Dalen er een bloemenzaak begon,
Nu is er een dierenartsenpraktijk gevestigd.
Hanegraaf, manufacturenzaak

Koningstraat
Dijkhof, kruidenierswinkel
Adr. van Dalen, schoenreparatiebedrijf

Gortstraat
Wout van der Linden, slagerij
Van Dalen, dames en herenkapsalon, ook kan men er laten scheren

Kooihoek
Klaske van Zanten, rijwielhandel, Karel van Zanten, autobedrijf
O. van Zanten , elektriciteitsbedrijf met winkel en werkplaats
Dick de Vries, slagerij

Molensteeg
Peer Jan Vervoorn, Kolenboer

Hovendsedijk
Johan van Toontjes, kruidenierswinkel, later een schoenhandel
Jan Kooiman, schilder

Jansstraat
Wed. van Dalen, kruidenierswinkel

Hovendstraat
Betje Duijzer ?, kruidenierswinkel

Kruispad
Dick van Dalen, cafétaria en ijstent, nu fietsenzaak van Dijkhof
Toon Kuijntjes (van Jiete), rijwielhandel en reparatie
Pietje, kruidenierswinkeltje
Sustronk, huishoudelijke artikelen en bodedienst, later schoenwinkel

Flegelstraat
Leo van Wijk, fietsenzaak, woonde eerst aan de Waarddijk 59

Marktplein
De Vries, Timmerman

Dwarssteeg
Perke de Timmerman, timmerwinkel


2. INFORMATIE OVER WINKELS
(o.a. uit de boekjes “Brakel in oude ansichten” van Rein Dijkhof.)

Bijverdiensten
Vooral in het begin van de 20e eeuw was het voor de mensen moeilijk om aan de kost te komen. Als men geen werk had ging men van alles bedenken om toch wat te kunnen verdienen. Er waren veel kleine winkeltjes en vaak ging men ook nog met winkelwaar in een mand of kruiwagen langs de deur om nog wat extra te verdienen. Zo ook Jaantje van der Linden-Ermstrang, die aan het benedeneind woonde. Ook op de Brakelse kermis had ze een vaste plaats en verkocht daar koeken. Teunis Dijkhof had een klein winkeltje in de Koningstraat en begon in 1924 met het ver kopen van kaas. Eerst op de fiets, later met een karretje erachter.

Wisselingen in de Nieuwstraat
Aan het eind van de Nieuwstraat langs de dijk was het snoepwinkeltje van Anna van Herwijnen (Anna van Tonia’s). Er waren veel meer winkels, de families Hanegraaf  hebben hier gedurende 150 jaren een manufacturenwinkel in stand kunnen houden, slager de Vries begon hier zijn slagerij, behalve bakker Buijs zat er nog een bakker, bakker van Baalen. Adri van Dalen had een bloemenzaak. Op nummer 10 was een kapperszaak gevestigd van F. Everts. Aan de borden op de muur was te zien dat hier ook tabak te koop was. De naam “coiffeur F. Everts”staat ook geschreven op het houten fietsenrek voor de winkel. Na kapper Everts kocht Koos de Vries dit pand. Hij bewoonde het niet zelf maar verhuurde het aan Jo van Willegen. De volgende eigenaar was bakker Buys. De bakker zelf woonde op nummer 16 en verhuurde nummer 10 aan zijn zoon Hemmie Buys en zijn vrouw Cor van Dalen. In mei 1968 is het land dat er bij behoorde aan slager de Vries verkocht en het huis aan Celis en Dir van Dalen, die aan de andere kant van de oprit woonden. Zij overwogen zelfs om  het af te breken. Dit is niet gebeurd. Celis was timmerman van beroep en werkte toen in Gorinchem, zijn vrouw in een banketzaak in de Arkelstraat. Zodoende kwamen zij in contact met een groothandel in speelgoed, genaamd Harderwijk. Voor die  groothandel stonden Celis en Dir regelmatig op de beurs in Brakel. In het pand naast hun woning op nummer 10 begonnen ze op schragen en luiken ook speelgoed te verkopen. Dir volgde een cursus en mocht daarna ook andere artikelen zoals elektrisch speelgoed verkopen. Inmiddels was het eind zestiger jaren, de zaken liepen goed en er werd zelfs een winkelmeisje aangenomen zodat Dir zich meer op de praktijk van pedicure kon richten. Na het overlijden van Celis nam Joost Westerlaken in december 1981 de speelgoedzaak in de Nieuwstraat over. De familie Westerlaken woonde zelf in de Kommerstraat en runden tot 1987 de speelgoedwinkel. In 1987 verhuisden zij naar de winkel aan de Burgemeester Posweg, waar Henk Hanegraaf zijn meubelzaak had gevestigd.

Handel in koloniale waren.
De woning van de familie A.J.C. Smits aan de Burgemeester Posweg 26 in Brakel, was vroeger de winkel van de weduwe Mijntje Kooyman-van den Handel. Omdat haar vroeg overleden man een schildersbedrijf had en zij op een andere manier de kost moest gaan verdienen, begon ze thuis een winkeltje, daarnaast ging ze met een hondenkar op stap om producten zoals zeep en suiker aan de man te brengen. Zij was niet de enige in Brakel die op deze manier de kost verdiende. Toen de zaken wat beter gingen kocht ze een pony-kar en ging daarmee langs de deur. Het assortiment thuis werd ook uitgebreid. Op verschillende ansichtkaarten van Brakel, die zij uitgaf staat vermeld: weduwe J. Kooijman, handel in koloniale waren, luxe bonbons, sigaren en sigaretten.

Rondom De Ronduit.
Naast de Ronduit aan de Waaldijk in Brakel had Cees van Dalen (geboren in 1870) een winkeltje. In dit winkeltje was van alle te koop, drop, pinda’s, chocola, fruit, ansichtkaarten, noem maar op. Hier kwam vaak op de zaterdagavond de jeugd op de dijk bij elkaar en werd bij Cees nog wat drop gekocht. Daar kreeg men uiteraard dorst van, maar Cees had er wat op gevonden. Op de toonbank zette hij een grote bruine ketel met water waaruit men gratis kon scheppen, daarna smaakte een snoepje wel weer. Om aan fruit te komen pachtte Cees van Dalen een boomgaard. Vaak ging hij ook met fruit langs de deur. Toen zijn zoon Chiel aan de Burgemeester Posweg een postkantoor opende gebruikte hij daar de zolder als opslagruimte. Vanaf de weg kon daar gemakkelijk via een zolderluik het fruit gelost worden.  Cees handelde ook in olie. Vaak op de fiets bezorgde hij dat bij de klanten, met een oliekan aan het stuur zag je hem dan gaan. Behalve olie werden er ook kolen verhandeld. Als het koud weer was en je had de kolen echt nodig maar had het geld niet, dan was dat bij Cees geen probleem, je kon namelijk bij hem “op de pof” kopen, het geld kwam later wel.
Verderop hadden Evert van den Handel en Antje van den Bogerd hier een schildersbedrijf. Links was het woongedeelte, in het gedeelte wat iets verder uit de dijk stond was het bedrijf gevestigd. Vaak werd buiten, voor de openslaande deuren het schilderwerk verricht, hier werden raamkozijnen en deurposten in de verf gezet.
Boven het schilderbedrijf was het pakhuis, hier sliep ook de schildersknecht.
Daarnaast zien we het huis van Herme van Wijgerden, hij had een handel in galanterieën en verkocht en repareerde ook uurwerken. Later kwam in dit huis C. Hanegraaf en G. Versluis met hun onderneming “De kleine Winst”, handel in textiel, hoeden, petten en mutsen. Daarnaast het huis van C. van Dalen en Griet van der Laar waarin ook een winkeltje gevestigd was.
Hun zoon Kees werd later schoenmaker en postbode.
In het grote huis op nr. 69 woonde zover wij weten timmerman Struyk. Later werd in dit huis, onderaan de Nieuwstraat postkantoor gevestigd en naderhand een schoenenwinkel. Hier woonden Giel de Post en Mina van Dalen. Hun dochter Jaantje heeft hier als weduwe nog lang gewoond en beheerde toen het Hervormd Centrum, welk in dit huis gevestigd was.
De voor ons oudste bekende bewoners in het huis ernaast zijn Jan Ermstrang en zus Cornelia. Zij hadden hier al een winkel gevestigd. Daarna kwam hier W. van Leeuwen die een autogarage en taxibedrijf had (nu Lioncars Zaltbommel). Hij kocht in 1927 het pand waaldijk 67 en bouwde aan de achterkant in de Nieuwstraat een garage. Truus begon op de Waaldijkzijde een kruidenierswinkel. In 1934 vertrok het bedrijf naar Zaltbommel. Hierna kwam Geurt Verhoeks in het pand, hij was chauffeur bij van Leeuwen en dreef hier ook een winkel met benzinepomp, ook was hij rijwielhersteller.
Waaldijk 65 was vroeger een winkel van Anneke van Thijs, daarna het café van Johannes van Thijs de Vries  en Mijntje van Andel.

Rond de Terpstoep.
Aan de dijk was de bakkerij van Dirk de Jongh, die hij kocht van Freke den bakker (van Dalen). In het bovenlicht van de deur stond: “Dirk de Jongh, meester bakker en kruidenier”. Dit werd later de bakkerij-winkel van Chris van Wijk en Wimpie de Jong. Aan de binnenkant van de dijk zat de smid van Gessel. In de Terpstoep er tegenover begon Gerrit Duijzer een winkel. hij ging met een Goudse kaaswagen naar zijn klanten. Zijn zoon Piet nam het over, diens zoon Willem verhuisde naar de Burgemeester Posweg en naderhand vestigde hij zich in een grote supermarkt aan de Molenkampseweg.  Naast Gerrit Duijzer zat Teunis Paerel met zijn café, daarnaast was het winkeltje van Vervoorn.
Verderop stond de boerderij van de familie Vervoorn-Versteeg, voorin was een café gevestigd,  daarnaast een kamertje waarin vele jaren achtereen verschillende onderwijzeressen woonden. In de Koningstraat hadden A. van Dalen (Aike de blinde) en Drikus van de Meijer een bezem- en borstelbinderij, T. van Wijgerden een klompenmakerij en P. de Vries deed daar aan huisslachtingen.
In de Gortstraat had Sustronk een bodedienst.

Rondom de veerstoep.
Rondom de Veerstoep zat bakker Arie van Baalen en fietsenmakerij Roel van Zanten, verderop aan de dijk verkocht A. de Vries kruidenierswaren en brood voor bakker W. den Tek, ook bakkerij Sijmen van den Anker en later Beth van Sijmen verkocht brood. In vroeger jaren woonde Leentje van Wijgerden de koopman hier ook in de buurt en had Hannes de Jongh ook een winkel.

Het "winkelcentrum" van Brakel
Aan de Kooihoek had Karel van Zanten een autohandel en fietsenzaak,  Op het boveneind (kruising huidige Burgemeester Posweg/Kruispad/Kooihoek zaten bakkerij H.B. Strijk en melkboer Hermen en Jan Versteeg. Melkboer Hermen Versteeg, die knecht was geweest bij Gerrit van Dalen de parlevinker, begon zelf een handel  met een hondenkar. Hij betrok melk van de boeren uit het dorp en ventte die dagelijks uit, ’s zaterdags zelfs twee keer. Later ging dat met een pony, een paardje en een bakfiets.
In dit gedeelte van Brakel  zitten momenteel nog verschillende winkels. Slagerij de Vries runt al jaren een winkel / slachterij. De winkel heeft al verschillende verbouwingen moeten ondergaan.  Hans van Zanten heeft naast zijn woning ruimte gemaakt voor de verkoop van  o.a. elektra. T. Klop heeft in de voormalige diepvries, waar ooit ook de melkzaak van Versteeg was gevestigd, een verkooppunt van meubels. Richard Dijkhof  heeft op de splitsing van vier drukke wegen in het dorp een goed lopende fietsenzaak.

De friettent op het Kruispad.
In de voormalige friettent van  Dik van Dalen  van Dalen op het Kruispad was vroeger een ijstent gevestigd van de moeder van Aart Klop. Zij maakte zelf ijs en verkocht dat in dit pand.  later vervulde de vader van Dik van Dalen  hierin ook een rol, hij was het die friet en warme worst ging verkopen. Van kroketten en frikadellen was toen nog geen sprake, met het verkopen van deze artikelen is Dik  mee begonnen . De zaak was alleen op zaterdag open en was een ontmoetingsplaats voor velen. Een uur wachten deed men met plezier. Mensen van buiten Brakel keken hun ogen uit: houten vloeren, een houten bank om  op te zitten, verder niets, echter de kwaliteit was goed!. De aardappelen voor de friet werden met de hand geschild in de verwarmde schuur aan de Burgemeester Posweg . Dit was tevens een groentewinkel. Het was gebruikelijk om tien kisten aardappelen met de hand te schillen, die werden dan in nieuwe houten aardappelkisten overgebracht naar het Kruispad. daar werden ze met de hand gesneden, in een soort pers die op een oude P.T.T. kantoorstoel was bevestigd. Natuurlijk werd alles eerst voorgebakken. De kroketten, nasiballen en slaatjes werden met de hand gemaakt. , ze smaakten heerlijk maar het was erg arbeidsintensief.  In die tijd was Aart Klop verantwoordelijk voor de verkoop van ijs, hij  had deze handel overgenomen van zijn moeder.
(met dank aan Wiljo van Dalen)

Terug naar het overzicht